#61/11 juni  2018 Verslag “Bijen bepaald geen Bijzaak”

#61/11 juni 2018 Verslag “Bijen bepaald geen Bijzaak”

Meer dan 30 mensen kwamen bijeen op een zwoele lenteavond om het over bijtjes en insecten te hebben. Hoe staat het ermee en wat kunnen wij er zelf aan doen? Op die manier introduceerde onze moderator Femke Nagel deze avond. Onze sprekers zijn deze avond Flip Valk van het Zaans Milieucentrum en Herman van Bekkem, campagneleider bij Greenpeace.

Flip Valk van het Zaanse Milieucentrum zoemde in op de bijen zelf want die zijn toch wel een beetje het icoon geworden voor een gezonde leefomgeving en biodiversiteit. Het is de panda onder de insecten. Komt misschien omdat ze een hoog knuffelgehalte hebben.

 

Hoog knuffelgehalte.

Flip heeft niet alleen een bijenkast meegenomen maar ook, voor de liefhebber, verse Zaanse honing. Dit ‘bijproduct’ is wel koud geslingerd want dan zitten de enzymen er nog in. In zo’n bijenkast zit ook behoorlijk wat want één bijenvolk omvat al gauw zo’n 60.000 bijen. Slechts een paar honderd daarvan zijn van het mannelijk geslacht. Zij mogen de Moer, de koningin bevruchten. Na een kort moment van vreugde worden ze vervolgens afgemaakt in de darrenslacht. Hoezo, hoog knuffelgehalte?
De vrouwelijke bijen hebben het beter maar leven ook maar zes weken. Dat houdt in dat de moer elke week voor 10.000 kleine bijtjes moet zorgen. En dat is niet alleen belangrijk voor de bijen zelf. Niet dat de mensheid meteen ophoudt te bestaan als de bijen zouden verdwijnen, maar voor de biodiversiteit en met name de fruitteelt is het wel rampzalig.

Ecologische oevers en bijenbomen.

Dat betekent dat wij zelf ook aan het werk moeten en zorgen dat het gebruik van giftige bestrijdingsmiddelen en terugloop biodiversiteit gestopt worden. Zaanstad moet een bijvriendelijke gemeente worden. De Zaanse bijenvereniging adopteren langs de gouw ecologische oevers en steeds meer mensen maken hun tuinen of hun omgeving (door b.v. groenadoptie) bijvriendelijk. Dit kan niet alleen door zogenaamde drachtbloemen te zaaien, maar ook meer bomen. Denk aan de vuilboom (naam met weinig knuffelgehalte), de acacia, de linde en de wilg die allemaal in het voorjaar voor extra drachtkracht zorgen. In het najaar zijn dat de liguster en de hedera fijn voor de bijen. En natuurlijk de bijenboom (bestaat echt!), met de Latijnse naam: Tetradium daniellii,

Bijen rukken gelukkig weer op, ook in de stad. In Amsterdam-Noord timmert bee-lease flink aan de weg (in dit geval de Zuid-as) door daar bijenkasten te plaatsen die de bedrijven kunnen leasen. En ook de Zaanse bijenvereniging krijgt er gelukkig elk jaar weer nieuwe leden (imkers) bij.

Groen boegbeeld.

Maar er moet veel meer gebeuren en daarvoor hebben wij Herman van Bekkem er bij gehaald. Hij is campagneleider landbouw bij Greenpeace. Dat betekent dat hij zich bezighoudt met strategie en inhoud. Kortom: Waar hang je het spandoek op en wat zet je er op?
Hij noemt de bij een boegbeeld. En er zijn wel 359 soorten, zoals de kauwende metselbij of de rimpelkruingroefbij. Maar daar staan er wel 181 van op de rode lijst en zijn daarnaast al 46 soorten verdwenen uit Nederland.
70% van onze groente en fruit is mogelijk door bestuiving door bijen. Een appelsoort als Elstar zal al niet meer rendabel zijn om te verbouwen zonder bijen. De bij is dus niet alleen boegbeeld maar ook een graadmeter.

Natuurlijk zijn er ook andere nuttige beestjes, zoals de zweefvlieg die helpt plagen te onderdrukken. Één nestje Koolmezen dringt de rupsen terug en vergeet de regenworm niet die ondanks zijn lage knuffelgehalte toch zorgt voor een gezonde bodem.

Goed bezig?

Maar zeker de helft van de biomassa insecten zijn verdwenen. Grootste boosdoener is de intensieve landbouw. Hierdoor bijvoorbeeld minder drachtplanten maar meer bestrijdingsmiddelen. Er ontstaan vervolgens vicieuze cirkels. Als men bij een plaag gif gaat spuiten sterven ook de nuttige beestjes waardoor er meer plagen zullen komen, waardoor meer gif nodig is, waardoor nog meer nuttige beestjes zullen sterven.
En Nederland is een ware kampioen. Wat betreft het gebruik van bestrijdingsmiddelen. Kijk je naar gifgebruik per hectare staan we op een dubieuze derde plaats.

Gelukkig is er ook goed nieuws. Alle supermarkten gaan een milieukeurmerk hanteren. En drie neonics zijn al bijna helemaal verboden. Het heeft wel tien jaar geduurd voordat het besef dat deze middelen schadelijk waren was doorgedrongen. En het heeft weinig zin als ze vervolgens vervangen worden door andere giftige middelen.
Beide zaken zorgen wel voor een boost voor gifvrije landbouw en effenen hopelijk de weg naar een andere vorm van landbouw.

Boerenwijsheid.

Maar dit gaat alleen lukken als consumenten andere producten willen en als de overheid belangrijke stappen zet. Boeren worden nog steeds afgerekend op de oogst die zij produceren terwijl ze eigenlijk beloond moeten worden voor de nuttige bijdragen die zij leveren zoals (in geval van biologische landbouw): meer biodiversiteit, minimale waterverontreiniging, minder gif en meer bodemkwaliteit. Boeren willen ook wel maar de druk van de hypotheek en andere zaken zorgt ervoor dat ze vaak niet drie jaar lang kunnen investeren terwijl hun inkomsten pas daarna weer op orde zijn.

Daarom is het ook belangrijk dat mensen naast zelf geen gif gebruiken en meer groene havens voor onze beestjes te creëren ook zelf biologisch gaan eten. Terecht is de vraag of biologische landbouw de planeet kan voeden, maar onderzoek heeft aangetoond dat dit (in 2050) zeker kan lukken, mits we met z’n allen minder vlees gaan eten, minder voedsel zullen verspillen en ook de voedselkilometers terugdringen. Misschien moet de vraag wel anders gesteld worden. Lukt het ons de planeet te voeden als wij op deze desastreuze weg blijven doorgaan?

Presentatie Herman

Natuurlijke grootheid.

“The greatness of a nation can be judged by the way its animals are treated.” Dit zei Mahatma Gandhi al. Maar misschien moet je wel zeggen dat de kans op voortbestaan van een beschaving afgemeten kan worden aan de manier waarop zij voor alle dieren zorgt. Van grote kuddedieren tot bijen met een hoog knuffelgehalte.

Zaak is het dat we met z’n allen hierin de juiste keuzes maken. Dat zijn niet alleen essentiële en grote vraagstukken, het is ook een verandering van onze mindset en die begint misschien wel weer in het klein.
Vandaar dat wij deze vruchtbare Aan de Zaanavond afsloten door mensen aan het werk te zetten. Flip Valk liet de mensen creatief aan de gang gaan met bijenwaskaarsen terwijl Jacob Spaander (onze circulaire duizendpoot) met de aanwezigen zaadbommen ging produceren.

Laten we hopen dat we elk jaar getuigen mogen blijven van een ware bijenexplosie!

Jacob Spaander

www.buitengewoon.zaanstad.nl  De website van de gemeente met informatie over hoe gemeente zorgt voor een veilige en werkende openbare ruimte, wat je van de gemeente kunt verwachten en waar nieuwe initiatieven kunnen ontstaan.