Aan de Zaan op studiereis naar Berlijn

Aan de Zaan op studiereis naar Berlijn

Vitale stad kan niet zonder experimenteerplekken

GroepsfotoTussen de Zaanstreek en Berlijn zijn meer verschillen dan overeenkomsten. Maar op de Holzmarkt hebben we iets gezien wat ook zou moeten kunnen op Hembrugterrein in Zaandam, de Wormerse Veerdijk of Brokking in Wormerveer en vele andere plaatsen aan de Zaan. Geef experimenten ruimte in tijd en financiën. Die subcultuur is daarmee de humus voor economische ontwikkelingen. De strook Holzmarkt, aan de rivier de Spree in het vroegere Oost-Berlijnse deel van de stad, was het hart van de interessante European Field Trip vanuit het Amsterdamse Pakhuis De Zwijger met Aan de Zaan als deelnemer.

Wirtschaftwunder

De voorgeschiedenis: Berlijn kwam na de hereniging in 1989 opnieuw in een stroomversnelling. De veel te ruim in zijn jasje zittende overheid verkocht op grote schaal gebouwen en terreinen. Investeerders in het rijke, maar volle West vonden in het arme, ruime Oost kansen en zetten in sneltreinvaart de hele stad vol met bouwwerken: een nieuw Wirtschaftswunder. Tot men besefte dat vernieuwing opdroogde en men de schoonheid van rivieroevers en het belang van ruimte begon te ontdekken. De overheid halveerde vanaf 2012 de verkoop van onroerend goed.

Holzmarkt

beleggerspandNet op tijd.Op zo’n beetje de laatste Oost-Berlijnse oever moet het grootkapitaal een stap opzij doen en op Holzmarkt http://www.holzmarkt.com/ ruimte te bieden voor een woon-, werk- en verblijfsgebied met een menselijk maat.
Aan deze rafelrand, voor de één een desolaat gebied zonder bestemming, voor de ander een relaxte plek van iedereen aan het water, staat het nodige te gebeuren.
Blikvanger is straks een zwevende wandelpromenade die wandelaars over terrassen en tuinen voert, met onder zich de mensen die van het uitzicht op het water genieten.
Deze ontwikkeling met een ander prijskaartje is mogelijk omdat het gemeentebestuur de club meerdere jaren de ruimte geeft om dit experiment met rendabel te maken. ‘Begerige’ beleggers die de grond in hun dromen al vijf keer verkocht hebben, zijn door juridische constructies buiten de deur gehouden. Dat geeft inwoners, idealisten en mensen zonder dikke portemonnee de gelegenheid volgens lijnen van solidariteit en gemeenschapszin te experimenteren. Een pensioenfonds zorgt voor de noodzakelijke rust op het financiële front.

PrinzessinnengartenRaadslid Christian Goiny over de trendbreuk: “Holzmarkt en anderen vormen een categorie die niet gebaseerd is op geld, maar op ideeën. De subculturen van toen (krakers, alternatieven) zijn de humus van economische ontwikkelingen. Ideologieën werken niet meer. Ideeën ontstaan in broedplaatsen, clubs en bij studenten. De nieuwe inzichten over stadsontwikkeling komen voort uit ideeën. Berlijnse overheid subsidieert mensen die ontwikkelingen van de grond krijgen in plaats van organisaties.       Nu kijken zakenlieden ook naar de sociale samenhang.”

Geschikte gebouwen

Aanboord2Goiny noemt een mooi voorbeeld van slagvaardigheid: ”Iedereen kent aantrekkelijke gebouwen in zijn stad, die zich goed lenen voor een andere benadering. Dat is bij jullie in de Zaanstreek net zo. Daar zijn geen uitgebreide analyserapporten voor nodig. Betrek mensen, begin! Die aanpak maakt dat inwoners veel makkelijker en langer participeren.”
De voorzitter van de stichting die zich bezighoudt met de toekomst van Berlijn, dr. Volker Hassemer, schetst intenties: “Iedereen is een vriend van zijn stad, van de mensen in zijn stad. Ideeën verbinden de buurt en de gemeente. Daar wordt de gemeenschap beter van. Als we die vernieuwing geen ruimte geven bestaat de hele stad uit winkelcentra en vliegvelden. Wie wil daar leven? Creëer een netwerk waar je vragen kunt stellen en omgeving om te experimenteren.”

Stadsbijen

Een terughoudende overheid, die met wetgeving fysieke en financiële ruimte biedt maakt ook de Prinzessinnengarten http://prinzessinnengarten.net mogelijk. De buurt kan tuinieren, men doet aan educatie en houdt stadsbijen, die zich keurig aan hun omgeving hebben aangepast en meer produceren dan buiten de stad. Andere sympathieke projecten zijn het tot theater omgebouwde pompstation Radialsystem V http://www.radialsystem.de/rebrush/index.php en Markthal Neun http://markthalleneun.de/ in Kreuzberg, die veel kleine producenten een kans geeft en het door het volk ingenomen verlaten vliegveld Tempelhof http://prinzessinnengarten.net/.
De twintigkoppige Nederlandse delegatie nam tijdens Conference of City Makers https://citiesintransition.eu/publication/call-for-applications-players-of-change
enthousiast deel aan brainstormen over diverse plaatselijke projecten, op een manier die we ook bij Aan de Zaan kennen. Hoofdspreker was de ook bij ons bekende Peter Groenendaal, die met Urban Space Agency Tussen Zaan en Zuiddijk ondersteunt.

Lessen

Bijzonder leerzaam en informatief te horen hoe men elders met de nieuwe tijd omgaan. Met aan overheden de tip fysieke en financiële ruimte te (helpen) bieden voor experimenten. De vitale stad bestaat niet zonder grote inbreng van inwoners, een betrokken, luisterende en faciliterende overheid en ideeënrijke beleggers.
Hans Bosma