Verslag: Een echte expeditie naar BewonersBedrijven Zaanstad

Verslag: Een echte expeditie naar BewonersBedrijven Zaanstad

Op maandag 1 juni 2015 vond er weer een echte Aan de Zaan expeditie plaats. Dit keer naar Poelenburg waar het BewonersBedrijf Zaanstad gevestigd is in het voormalige buurthuis de Poelenburg. Zeker veertig mensen trokken de stoute schoenen aan en gingen het avontuur aan.


Het eerste deel bestond uit een bezoek aan de nabij gelegen buurttuin Poelenburg. Daar zijn buurtbewoners twee jaar geleden mee begonnen. Tussen de bergen grond, die door een kleine miscommunicatie hier ook waren gestort. Deze buurttuin zorgt voor een goede sociale cohesie in de buurt. Een mooi voorbeeld dateert van het begin. Toen de initiatiefnemers op een bewonersavond vertelden dat ze ecologisch wilde werken, zagen veel Nederlandse buurtbewoners allerlei problemen met insecten en meer opdoemen. Maar het waren toen juist hun Turkse buren die hier allerlei oplossingen voor konden bedenken.
Nu zijn er bijna dertig individuele tuintjes gerealiseerd die bewoners in gebruik hebben. Er wordt als tegenprestatie verwacht dat ze ook samen werken in de gemeenschappelijke tuin waar groenten e.d. worden verbouwd voor als er samen gekookt wordt of voor buurtbewoners met een beperkt budget, die zelf niet in staat zijn om in de tuin te werken.

 


DSCN8828Hans Bosma, de moderator van de avond verzamelde de mensen, na thee of koffie in de grote zaal van de Poelenburg, waar Erwin Stam, initiatiefnemer van BewonersBedrijf Zaanstad vertelde over het ontstaan en de opzet hiervan.
BewonersBedrijven zijn geïnspireerd op de succesvolle Community Enterprises zoals er al zevenhonderd in Engeland zijn opgericht. Dergelijke burgerinitiatieven kunnen uiteenlopen van het onderhouden van een veerdienst die dreigde te verdwijnen om zo de buurt een toeristische trekpleister te laten blijven tot het openhouden van een bejaardentehuis door bewoners omdat zij hun ouders graag een goed onderdak willen bieden.
DSCN8859In Nederland ligt dat aantal aanzienlijk lager. Er zijn er nog slechts zeven, waarvan één in Zaanstad. Zoals zo vaak doen we het hier net weer even anders. De andere Nederlandse BewonersBedrijven hebben allemaal subsidie aangevraagd en een donatie gekregen van hun gemeente. Ook verhuren ze vaak ruimtes voor extra inkomsten. In Zaanstad doen ze dat niet, hier zijn ze juist actief op sociaal terrein.
Een BewonersBedrijf is, zoals het bord buiten het gebouw al laat zien, van, voor en door bewoners. Het is bedoeld om de economische en sociale ontwikkeling in de wijk te stimuleren, voor iedereen. Het is onafhankelijk van winst, maar als die wordt gemaakt gaat het terug de wijk in. Het doel is onder meer om mensen werkervaring te geven, faciliteiten voor de wijk te behouden of te creëren, de buurt sociaal en leefbaar te houden en de lokale economie te stimuleren.
Één van de activiteiten is het opknappen van portieken en gangen voor woningcorporatie Rochdale. Het gaat hier niet om het vervangen van bestaande contracten, maar om een aanvulling van de diensten. Ongeveer 5 % van het aanbesteedde werk in de wijk wordt verricht door woonachtige langdurig werkzoekenden uit de wijk. Vijf mensen zijn het hele jaar hiermee bezig.
DSCN8864Hier komt veel regelwerk bij kijken, zoals het maken van goede afspraken met bestaande bedrijven en woningcorporaties, maar ook met de belasting en de verzekering. Het BewonersBedrijf heeft diverse activiteiten onder zijn hoede, en ieder heeft weer een andere constructie nodig. Niet voor niets wordt er landelijk gekeken naar een nieuw soort rechtsvorm voor dergelijke initiatieven, omdat de bestaande vormen allemaal net niet voldoen.
Op de vraag hoe ze de participatie in de wijk stimuleren, antwoordt Erwin dat het vooral belangrijk is om een goed netwerk te creëren. Ze proberen vooral zoveel mogelijk verbindingen te maken en buurtbewoners het zelf te laten doen. Erwin vindt het ook belangrijk dat mensen niet na een eenjarig werkervaringsproject weer terug in het ‘doosje’ worden gestopt. Want dan hebben ze net eigenwaarde en allerlei (buurt)contacten opgebouwd. Helaas wordt er nu nog te veel geïnvesteerd in organisaties die mensen proberen te pushen. Dat werkt niet meer. Waar we op in moeten zetten, is het op gang brengen van de lokale economie en dingen bedenken waardoor mensen kunnen ontdekken waar hun talenten liggen. Een soort scharrelplek voor talent. Om echt een verschil te kunnen maken voor langdurige werkzoekenden is zeker een uitdaging, maar het BewonersBedrijf wil die graag, samen met de gemeente en de buurt aangaan.

DSCN8881Bij het vragenrondje kwam er een verhitte discussie op gang. Mensen die bestaande buurthuizen proberen open te houden ondervinden veel meer moeite met de gemeente dan hier. (Het BewonersBedrijf zit wel in het oude buurthuis, maar alleen omdat het pand vrij kwam.) Voorbeeld is het aan het werk krijgen van vrijwilligers.

Elders mag dit niet, omdat het oneerlijke concurrentie zou zijn. Iemand opperde dat in Poelenburg de situatie ernstiger is, en dat er daarom hier meer kan. Als je kijkt naar Engeland, waar de sociale en economische situatie vaak veel schrijnender is dan in Nederland, zie je dat er landelijk zevenhonderd van dit soort bedrijven zijn opgericht. Misschien moet het hier ook eerst nog erger worden.
Maar het is ook een proces waar we allemaal in zitten. Erwin Stam en de zijnen gaan gewoon aan de gang en houden vaak voet bij stuk. De gemeente zelf moet ook leren om te participeren en te improviseren. Buurtbewoners en initiatieven kunnen hen daarbij helpen door duidelijk te zijn, maar ook door als gelijkwaardige partner te willen samenwerken. Misschien moeten we elkaar eerst persoonlijk leren kennen.  Het is belangrijk om informatie te delen en te accepteren dat de verandering, de transitie gewoon gaande is. We moeten samen dit verder vorm geven. Oude structuren werken niet meer. Misschien dat hierom ook de bestaande buurthuizen meer moeite hebben om open te blijven, omdat ze deels nog rusten op die oude welzijnsstructuur, terwijl men hier in Poelenburg laat zien dat men wel veel kan organiseren als je werkelijk de mensen erbij kunt betrekken. Erwin noemt de halloweendisco van een jaar geleden als een groot succes; allerlei culturen waren aanwezig en hij had voor het eerst het gevoel; nu zijn wij eindelijk van de buurt.
Dus wellicht met gemeente, bewoners en andere partijen maar een halloweenfeestje houden?

DSCN8871Na het officiële gedeelte werd er nog lang na gekletst en deze avond was niet alleen zeer inspirerend, maar heeft ook een grote schat ook nieuwe en belangrijke thema’s voortgebracht.
– Hoe kunnen we als gelijkwaardige partners samenwerken met elkaar en de gemeente.
– Hoe kunnen we informatie delen.
– Welke organisatiestructuren zijn er nodig.
– Hoe kunnen soortgelijke organisaties, bijvoorbeeld de bestaande buurthuizen, op een nieuwe manier beter functioneren.
– Hoe kunnen wij al dit soort initiatieven bundelen zodat we ook werkelijk een gelijkwaardige partner voor gemeente en bedrijfsleven kunnen zijn.

Het team van Aan de Zaan heeft een mooie uitdaging, dus hou ons in de gaten. Deze avond krijgt zeker een vervolg.
In dat opzicht was dit werkelijk, wat je noemt, een expeditie. Alsof we door een jungle van structuren, mogelijkheden en frustratie heen moesten banen, maar het Elderado aan het einde van de tocht zal zeker de moeite waard zijn, namelijk een Zaanstreek met een bloeiende lokale economie en een sociale cohesie die ijzersterk zal zijn.

Jacob Passander